'Krijgerskunst' Solomonseilanden lijkt op Papua-kunst

Een tentoonstelling van kunst uit de Solomonseilanden uit de periode 1860 tot 1940 is sinds 24 februari 2011 te zien in de National Gallery in Canberra (Australië). In het gebied zorgden de komst van het christendom en het buitenlands gezag voor grote veranderingen, net als in Nieuw-Guinea. Voor die tijd gingen volledig versierde krijgers met grote prauwen de zee op voor hun koppensnellerstochten. De oorlogskano's waren voorzien van kleine boegbeelden die met een doordringende blik de geesten van de zeeën intimideerden. De tentoonstelling Varilaku laat zien dat de bewoners van de Solomonseilanden de sneltochten zagen als een noodzakelijk deel van hun leven om aanzien, welzijn en gezondheid te verkrijgen. De 'krijgerskunst' uit de Solomonseilanden toont grote overeenkomst met kunstvoorwerpen uit het tegenwoordige Indonesische Papua en het buurland Papua-New-Guinea. 

Brits protectoraat

De Solomonseilanden bestaan uit een keten van 7 grote en 30 kleine bergachtige eilanden die zich uitstrekken in een zuidoostelijke richting ten oosten van Papua-New-Guinea naar Vanuatu. Op het eerste gezicht kennen de eilanden een lange geschiedeniskaart van Solomonseilanden van conflicten. In de afgelopen 200 jaren varieerden deze conflicten van het vinden van geschikte deelnemers voor de rooftochten tot conflicten op spiritueel niveau door de komst van het christendom. De noordelijke Salomonseilanden waren sinds 1885 Duits protectoriaat en werden in 1900 aan de Britten overgedragen. De andere eilanden vielen al sinds 1893 onder Brits protectoraat. Er ontstond een periode van relatieve vrede. Daarvoor was het koppensnellen vooral in de westelijke Solomonseilanden agressief uitgebreid door de introductie van vuurwapens door handelaren in de jaren 1860-70. In deze periode van expansieve inheemse oorlogvoering kwamen de eerste missionarissen en vestigden de Britten hun gezag met hun 'shock-and-awe' tactiek van strafmaatregelen. Ook de komst van tienduizenden buitenlandse militairen met schepen en vliegtuigen in de Tweede Wereldoorlog had een sterke invloed op de lokale gemeenschappen. De soldaten brachten onbekende goederen, technologieën en gewoonten mee. Door deze buitenlandse invloed werden veel onderdelen van de traditionele cultuur, bekend als kastom, opgegeven of ontmoedigd.

Obsessie voor uiterlijk

De stammen in de westelijke Solomonseilanden brachten gevonden op Paruvu in de Marovo Lagoon (1910-1930)een groot deel van hun tijd door met het bouwen van de speciale kano's, het maken van allianties, het plannen van de sneltochten en het organiseren van feestelijke evenementen rond het koppensnellen. De krijgers waren geobsedeerd door hun uiterlijk en droegen overgemodelleerde kapsels. Jonge mannen en vrouwen hadden versierde houten ornamenten in hun oren om hun aantrekkingskracht te vergroten. Deze manier van leven weerspiegelde hun unieke cultuur en identiteit gevormd door elegantie, ijdelheid en passie. In de beeldhouwkunst uit het gebied werden fysieke eigenschappen sterk vormgegeven. Het gaat vaak om langgerekte, antropomorfe figuren die zijn omgeven door abstracte ontwerpen. De onderste helft van het gezicht van de beelden is naar voren gericht en de neus wijst vaak naar boven. De korwar beeldjes uit bijvoorbeeld de Geelvinkbaai en Biak kennen in de regel ook sterk rechthoekige gezichten. Hier hebben de hoofden vaak scherp gesneden wenkbrauwen, kleine ronde ogen en een lange ankervormige neus.

Onderscheidende kunst

"Er is een verband tussen agressie en schoonheid", zegt curator Crispin Howarth van de National Gallery of Australia. "Varilaku vertegenwoordigt een tijdvak waarin de cultuur van generatie op generatie veranderde. Opening van tentoonstelling De twintigste eeuw kende vele sociale, economische, wetenschappelijke en politieke veranderingen die bij iedere stam haar invloed had." Het is voor het eerst dat de 'Warrior Art' uit de Solomonseilanden in Australië bijeen is gebracht in één grote tentoonstelling. "Verzamelaars en etnografen waren al lang bekend met de prachtige artefacten waarmee de inwoners van de Solomonseilanden hun leven verrijkten. Maar de mooie en onderscheidende kunst van een van de dichtstbijzijnde buren is waarschijnlijk niet bekend bij het grote publiek in Australië", schrijft Sir David Attenborough in het voorwoord van de catalogus. De overzichtstentoonstelling in Canberra is tot 29 mei 2011 gratis te bezoeken.

Extra informatie:
- Video: National Gallery celebrates Solomon Islands art
- Audio: Gesprek met Crispin Howarth, curator Pacific Arts, National Gallery of Australia. 

Lees ook:
Themaverhalen over het koppensnellen in Nederlands Nieuw-Guinea: 
- Koppensnellen aan de zuidkust
- Ooggetuige van een koppensnelpartij
- De verdwijning van Michael Rockefeller