PACE krijgt oude kaarten Nieuw-Guinea

PACE is recentelijk in het bezit gekomen van een dertigtal topografische en hydrografische kaarten van Nieuw-Guinea en andere delen in Nederlands Indië. De oude land- en zeekaarten uit de tijd van het Nederlands gezag zijn afkomstig van het in 1983 gesloten Geologische Instituut in Groningen. Conservator Nico de Jong van het Universiteitsmuseum in Groningen voorkwam dat de kaarten zijn vernietigd en stond ze uiteindelijk aan PACE af.

Aantal kaarten van Militaire Exploratie
De sluiting van de Groningse vakgroep was
een gevolg van een reorganisatie bij de Nederlandse universiteiten. Eerste ontmoeting met blanke (1906) De collectie van het bij de Geologische Instituut behorend Geologisch Museum werd in de jaren 90 van de twintigste eeuw overgebracht naar het Universiteitsmuseum in Groningen. De land- en zeekaarten van Nieuw-Guinea lagen opgeslagen in het oude faculteitsgebouw van de Levenswetenschappen. Een aantal kaarten van rivieren is waarschijnlijk vervaardigd naar aanleiding van de Militaire Exploratie van Nieuw-Guinea tussen 1907 en 1915. De eerste tocht werd ondernomen in het zuiden van Nieuw-Guinea door een detachement van tachtig militairen en een gelijk aantal veroordeelde dwangarbeiders die het zware werk moesten verrichten.

Eerste Snellius-expeditie
Een ander deel van de kaarten is gemaakt voor, tijdens en na de eerste Snellius-expeditie die duurde van 29 juli 1929 tot 15 november 1930. Willebrord Snel van Royen was een wis- en natuurkundige, die in Postzegels Wilhelmina en Emma1615 een nieuwe methode bedacht om de straal van de aarde te bepalen. Het doel van de expeditie was onder meer de zeeën en zeestraten van het oostelijk deel van de Indische archipel te verkennen. De financiële steun voor de expeditie kwam met name uit persoonlijke fondsen van koningin Wilhelmina en koningin-moeder Emma. Naast onderzoek naar de zeebodem, het zeewater, de zeeflora en fauna in de wateren van Nederlands-Indië bracht de expeditie ook het reliëf en de natuurlijke kenmerken van de kust van Nieuw-Guinea in kaart. 

Onbekend Binnenland
Op kaarten van Nieuw-Guinea in de jaren 20 van de vorige eeuw staat nog ‘Onbekend Binnenland' vermeld. Detail Franse kaart zuidwestkust (1846)In de 19e eeuw was de kartering van Nieuw-Guinea beperkt tot het tekenen van kustlijnen, baaien en vanaf de zee zichtbare, al of niet met sneeuw bedekte bergtoppen. De zuidwestelijke kust was nog minder bekend door de aanwezigheid van de vele riffen en modderbanken. Zendelingen op Nieuw-Guinea zorgden soms ook voor grote verrassingen. Zo staat op de in 1898 door Roelof Schuiling vervaardigde eerste grote schoolkaart van Nieuw-Guinea als enige meer het Sentani-meer. Het is op de kaart komen te staan door een melding van de zendeling Gerardus Bink, die in 1897 een tocht naar de Humboldt-baai had gemaakt.